"Roman Havası" Nasıl Eleştirilmeli

Bir dizi var, "Roman Havası" ismini koymuş yapımcılar. Gırgıriye'nin, Cennet Mahallesi'nin senaryosu kullanılmış; ne yazık ki yeni bir senaryo yazma gayreti içerisine girmemişler. Mahallelere gidip, konunun uzmanları ile konuşup sağlıklı bir çalışma yapmamışlar. Sonuçta ortaya çok tepki çeken bir dizi çıkmış. Roman toplumu artık bu şekilde yansıtılmak istemiyor. Bir zamanların eski müzisyen mahallelerinden esinlenip, onu da çok abartarak anlatan diziler bugünün Roman toplumunun çok uzağında. Bu gömlek bu topluma dar geliyor artık. İnşallah dizi yapımcıları bu gerçeğin farkına varırlar.

Diğer taraftan Roman havası dizisini eleştiren kimi insanlarımızın kullandığı bazı ifadelere ben şahsen katılmıyorum. Bu konudaki görüşlerimi açıklamak isterim. Dizide bugün Roman toplumunu yansıtmayan o kadar çok şey varken kimi kardeşlerimiz sadece dizide "Çingene" kelimesinin geçmesine takılmışlar. Oysa ki mesele kelime meselesi değil. Siz hiç "Çingene" kelimesini kullanmasanız da, eğer Roman toplumunu paragöz, dengesiz ve hastalıklı karakterler olarak yansıtırsanız insanlar buna tepki gösterirler. Ön yargıları bir  kenara bırakmadıktan sonra ha "Pis Çingene" demişsiniz ha "Pis Roman". Sahi nereden geliyor bu Çingene lafı? Neden bizim insanlarımız bu lafa tepki gösterirler. Buyrun okuyun yazımızı: 

Ali Mezarcıoğlu / Kavramları Doğru Kullanmak

Çingeneyiz.org kurulduğu günden beri, Türkiye'de yanlış kullanılan bazı kavramları yerli yerine oturtmaya, toplumumuzun daha iyi anlatılmasına temelden katkı sunmaya çalışıyor. Bu yazıda bugüne kadar anlattıklarımızın genel bir özetini yapacağız. Böylece okurlarımız kendi deneyim ve düşünceleri ile bizim yaklaşımlarımızı karşılaştırma imkanı bulabilirler. 

Çingene denildiğinde Türkiye'de herkesin aklında farklı bir şey uyanır. Bu sözcüğü küfür olarak kullananları, ikide bir içinde "Çingene" geçen ayrımcı deyişleri tekrarlayanları kast etmiyoruz. Orta Anadolu'da kendi halinde sıradan bir köylü için "Cingen" dediğinizde kafasında canlanan kendine özgü bir kültüre sahip Turani bir kavim olan Abdallardır; Karadeniz'de Gürcü, Çepni, Laz ya da Türkmen kökenli bir yurttaşımız Kafkasya'nın kökünü Hindistan'dan alan kavimlerinden olan Lomları Çingene diye bilir. Hem ülkemiz hem de Suriye ve Irak gibi Orta Doğu ülkelerinde yaşayan Mezopotamyalı kavimlerin gözünde Çingeneler Domlar, Gevendeler ve diğer bölge kavimleridir. Çingenelik, tüm bu kavimlere dışarıdan bakanların; bizlerin deyimiyle Gaco-Gebenlerin verdiği isimdir. Çünkü tüm bu kavimler sanayileşme öncesi geçimlerini çeşitli zanaat ve hizmetlerin sunumuyla sağlamışlar; içinde yaşadıkları toplumlara demirciler, elekçiler, kalaycılar, bakırcılar, müzisyenler, halk hekimleri, dişçiler olarak hizmet etmişlerdir. Tarımcı ve hayvancı kavimler bu kavimleri kendilerinden ayırmak için nasıl Çingene adını kullanmışlarsa, biz de kendimizin onlardan farkını vurgulamak için yüzlerce yıl boyunca Gaco-Geben-Baro-Şivan vs gibi kelimeleri kullanmışızdır.

Bilinmeyen Çingene Gerçeği 10/06/2013

Çingenelerle ilgili bilinmeyenler her zaman bilinenlerden fazla oldu. Bu yazıda konuyla ilgili kendi yaklaşımlarımız çerçevesinde; Çingene gerçeğinin ısrarla göz ardı edilen boyutlarını ortaya koymaya çalışacağız. Öncelikli amacımız Çingene halklarının büyük insanlık ailesi içerisindeki yerini net bir biçimde vurgulamaktır. Bununla birlikte Çingene halklarının gelişimlerini kısıtlayan, kendilerini daha güçlü bir biçimde ortaya koymalarını engelleyen faktörlerden biri olarak organik ve adanmış aydınlarından yoksunlukları da bu yazının temel temalarından birini teşkil etmektedir.

Güncel Gelişmelerle İlgili Önemli Uyarı 06/06/2013

Değerli Arkadaşlar

* Türkiye genelinde neredeyse 1 haftadır bazı kitlesel protesto hareketleri yaşanmaktadır. Önümüzdeki dönemde bu protestolara karşı tepki protestolarının da başlaması mümkündür.

* Romanlar da tüm Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları gibi kendi siyasi görüşleri doğrultusunda barışçıl protestolara veya hükümet yanlısı karşı protestolara katılabilirler. Bu onların en doğal yurttaşlık hakkıdır.

* Hiç arzu edilmese de bu protesto hareketlerinin şiddet eylemlerine dönüşme olasılığı vardır. Romanlar bu durumda ne olursa olsun frene basmalı, geriye çekilmelidir. Romanlar hiç kimseye karşı hiç kimsenin tetikçiliğini yapmamalıdır.

* Zayıf bir ihtimal olsa da bu sürecin böyle devam etmesi halinde oluşabilecek kaos ortamında, Romanlar kendilerine yönelebilecek saldırılarda Roman mahallelerinde bir araya gelmeli, Roman mahalleleri dışında yaşayan Romanlar olası bir tehlike anında mahallelerde misafir edilmelidir.

* Kendi siyasi görüşleri doğrultusunda barışçıl protestolara ya da hükümet yanlısı karşı protestolara katılan Romanlar kendi sorunlarını da unutmamalıdırlar.

* Romanlar her vesileyle yanlış kentsel dönüşüm projeleriyle Roman mahallelerinin dağıtılması sonucu ortaya çıkan acıları; müzisyen, çiçekçi, atık toplayıcı, hamal, tarım işçisi, fabrika işçisi, maden işçisi, Romanların güvencesizlik ve zor çalışma koşullarından kaynaklanan sorunlarını; ön yargılar nedeniyle iş bulamayan ya da kendilerini gizlemek zorunda kalan eğitimli Romanların içinde bulundukları zor durumu dile getirmeli, kamuoyu oluşturmalıdır.

Romanlar, Romanlar İçin Ne Yapmalı? 12/04/2013

Roman toplumu çok hareketli. İnsanlarımız konuşuyor, düşünüyor, tartışıyor. Herkes kendi cephesinden Romanların, Romanların geleceği için ne yapması gerektiğini sorguluyor. Bu tartışmaya biz de kendi cephemizden katılacağız. Kardeşlerimizle paylaştığımız düşüncelerimiz şüphesiz ki sadece kendimizi bağlıyor. Kimseyi yargılamadan, yadırgamadan bizce neyin doğru neyin yanlış olduğunu ifade edeceğiz.

Roman Çingenenin Kibarcası mıdır? 18/10/2012

Hem Romanlar hem de Gacolar arasında son derece yaygın olan bir düşünce var. Deniliyor ki Roman Çingenenin kibarcasıdır. Bu düşünce kökten yanlış. Ne Çingene adı kibarlaştırılması gereken kaba bir kelimedir ne de Roman sözcüğü kibarlık olsun diye ortaya atılmış bir uydurmadır... İşin aslı bütünüyle farklı.

Romanlar ve Abdallar Üzerine 30/08/2012

Türkiye'de çok uzun yıllardan beri devam eden bir tartışma var. Bu tartışmanın esasını Roman ve Abdal toplumlarının birbirleriyle olan ilişkisi oluşturuyor. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun önemli bir bölümünde herhangi bir ilçeyi ziyaret edin. Oranın sakinlerine Çingene mahallesini sorun. Sizi Abdalların yaşadığı mahalleye götüreceklerdir. Trakya'da ise aynı soruyu sorduğunuzda size Roman mahallesinin tarif edildiğini görürsünüz. Bu örnek dışarıdan bakanların her iki grubu da Çingene olarak adlandırdığını göstermektedir. Peki gerçekte Romanlar ve Abdallar hangi kökenden geliyorlar? Roman ve Abdal aynı kavme verilen farklı yerel isimler mi? Yoksa büsbütün farklı toplumlardan mı bahsediyoruz.

Devlet, Romanlar ve Kentsel Dönüşüm

Kentsel dönüşüm ülkemizde yaşayan tüm yurttaşları yakından ilgilendiren bir olgu. Biz bu yazıda kentsel dönüşümün Romanları ilgilendiren boyutlarını değerlendireceğiz. İstanbul-İzmir-Ankara gibi büyük şehirlerde, Trakya, Kıyı Ege, Akdeniz, Orta ve Batı Karadeniz'in çeşitli yerleşim bölgelerinde yaşayan Romanlar geçtiğimiz 10-15 yıllık dönemde kentsel dönüşüm olgusundan fazlasıyla etkilendiler. Gelişmelerden anladığımız kadarıyla önümüzdeki dönemde kentsel dönüşüm daha da hızlanacak ve Romanları doğrudan ilgilendiren son derece önemli sonuçlar ortaya çıkacaktır.

Türkiye Çingenelerine Genel Bakış 23/06/2012

Çingene adı Balkanlar, Anadolu, Orta Asya ve Orta Doğu'nun önemli bir bölümünde göçebe zanaatçı kavimlerin ortak adı olarak kullanılmıştır. Bu geniş coğrafyada yaşayan çok sayıda kavim Çingene Usulü Geçim Yolları ile geçindikleri için komşu topluluklar tarafından Çingene olarak adlandırılmışlardır. Çingene olarak adlandırılan kavimler arasındaki en önemli ortak nokta sanayi öncesi dönemde çeşitli nedenlerle topraklarını, hayvan sürülerini ve geniş orman arazilerini kaybeden atalarının başka çare olmadığı için geçimlerini sepetçilik, elekçilik, kalaycılık, demircilik, müzisyenlik vs gibi Çingene Usülü Geçim Yolları ile karşılamış olmalarıdır. Bunun dışında Çingene olarak adlandırılan kavimlerin arasında çok önemli farklılıklar bulunmaktadır. Dilleri farklıdır. Tarihleri farklıdır, bugün yaşadıkları topraklara farklı yerlerden gelmişlerdir. Çingene olarak adlandırılan tüm kavimleri tek bir topluluk ya da akraba toplumlar olarak görmek bu gerçekler göz önünde bulundurulduğunda büyük bir hata olacaktır. Çingene tek bir kavmin değil içinde sayısız kavmi barındıran evrensel kastın adıdır.

Neden Çingeneyiz.org Neden Medya Roman 14/06/2012

Çingeneyiz.org sitesi 20 Ağustos 2006 tarihinden beri yayın hayatına devam ediyor. Sitemiz Çingeneleri, Çingene olarak adlandırılan insanları en güzel şekilde temsil etmek, Çingeneler hakkındaki yanlış önyargıların üzerine gitmek ve kültürümüzü gerçekçi bir biçimde kamuoyuna tanıtmak amacıyla kuruldu. Çingeneyiz.org'un yayına başladığı dönemde Çingene adıyla bir internet sitesinin kurulması pek çok kişi için bir hayaldi. Zira adımız yüzlerce yıldır bir küfür gibi kullanılmış, bizzat Çingeneler Çingeneliklerinden utanır hale getirilmişlerdi.

Kıpti Adının Romanlarla İlişkisi Ne 14/05/2012

Türkiye'de yaşayan pek çok Roman aile, atalarının nüfus cüzdanlarında din hanesinde Kıpti adının yazdığını bilir. Bu durum insanlarımızın kafasını kurcalamakta, Romanlarla Kıptiler arasında ne gibi bir bağlantının olduğu merak konusu olmaktadır. İşin aslı Kıpti adının ve gerçek Kıptilerin Romanlarla hiçbir alakası yoktur. Osmanlı nüfus kayıtlarında Romanlar da dahil olmak üzere tüm Çingene gruplarının Kıpti adıyla nüfusa kaydedilmesi bu kelimenin zaman içerisinde gerçek anlamının dışında yeni bir anlam kazanması nedeniyle olmuştur.

Türk Vatandaşı Romanlar 25/04/2012

Romanlar Balkanlar'da yaşayan kavimlerin en büyüklerindendir. Hindistan'dan Batıya doğru göç eden Hindistan Çingenelerinin, Anadolu ve Balkan Çingeneleri ile kaynaşmaları sonucu Roman kavmi ortaya çıkmıştır. Roman kavminin ortaya çıkmasından sonra yaklaşık 1000 yıllık bir zaman süresince Romanlar çeşitli imparatorlukların egemenlikleri altında yaşamışlardır. Bizans, Osmanlı ve çeşitli Balkan imparatorlukları, Romanların sınırları içerisinde yaşadıkları eski devletlerin en bilinenleri arasında gelmektedir.

Romanların Tarihi 16/04/2012

Sanayi öncesi dönemde geçimlerini göçebe zanaatçılıkla karşılayan tüm Çingene kavimlerinin kendilerine ait bir tarihi vardır. Balkan coğrafyasının en kalabalık Çingene gruplarından olan Romanlar da Hindistan'dan Avrupa'ya uzanan zorlu bir göç süreciyle başlayan bir tarihe sahiptirler. Roman toplumuna mensup bireylerin, toplumlarını hedefleyen önyargılar karşısında kişiliklerini ve toplumlarını savunabilmeleri ve kendilerini birlikte yaşadıkları toplumlara daha iyi anlatabilmeleri için bu tarihi bilmeleri büyük önem taşımaktadır.

8 Nisan Vesilesiyle Romanlık ve Çingenelik Üzerine 06/04/2012

Sitemizin izleyicileri Çingene kelimesini sadece bir kavmin adı olarak kullanmadığımızı çok iyi biliyorlar. Çingene, dünyanın her bölgesinde yaşayan göçebe zanaatçı kavimlerin, halkların; Anadolu, Orta Asya, Orta Doğu ve Balkanlardaki ortak adıdır.

Roman Olmak Ne Demektir? 26/03/2012

Romanlar Balkanlar'da yaşayan en büyük Çingene topluluklarındandır. Roman toplumunun Romanes adı verilen bir dili ve başlangıcı Kuzey Hindistan'a dayanan bin yıllık bir tarihi bulunmaktadır. Romanların en eski ataları uzun yolculuklarına Hindistan'dan başlamış olsalar da Roman Çingeneleri gerçek anlamda bir Balkan toplumudur. Hem Romanes dili, hem de Roman kültürünün diğer özellikleri uzun bir göç sürecinin ardından Balkan topraklarında bugünkü şeklini almıştır.

Neden Çingene Adını Kullanıyoruz 14/02/2012

Çingeneyiz.org ekibi olarak kendimizi Çingene olarak isimlendirmekte ısrar ediyoruz. Kimi dostlarımız ve sitemizin okurları bu konudaki ısrarımızın nedenini merak ediyorlar. Bu yazıda genel olarak sitemizi hangi gerekçelerle Çingeneyiz adıyla kurduğumuzu ve neden bu adı kullanmakta ısrar ettiğimiz açıklayacağız.

Temel Sorunlarımız / Çingeneler Evrensel Kast Sisteminin Pençesinde 02/10/2011

Biz Çingeneyiz. Çingenelik evrensel bir kastın adıdır. İnsanlık binlerce yıl önce 2 temel kasta bölünmüştür. Bir tarafta Çingene kavimleri Çingene Evrensel Milleti'ni oluştururlar. Diğer tarafta ise Çingene olmayan kavimler Gaco-Geben Evrensel Milleti'ni. Çingene kavimlerini Çingene olmayan kavimlerden ayıran unsur, Çingene kavimlerinin geçimlerini binlerce yıl boyunca Çingene Usulü Geçim Yolları ile temin etmek zorunda kalmış olmalarıdır. Sanayi öncesi dönemde Çingene kavimleri, çeşitli zanaatları (sepetçilik, elekçilik, müzisyenlik, demircilik, nalbantlık vs) ve çeşitli hizmetleri (dişçilik, yalazcılık, kurşunculuk, hayvan yetiştiriciliği vs) Çingene olmayan kavimlere sunarak karşılığında onlardan gıda maddeleri almışlardır. Geçim için yapılan bu faaliyetlerin ortak adı Çingene Usulü Geçim Yolları'dır.

Balkanlarda Son Durum / Uyanma Zamanı 29/09/2011

Geçtiğimiz birkaç hafta içerisinde ırkçı terör Balkanlarda kol gezmeye başladı. Çek Cumhuriyeti'nde daha önce Macaristan'da yapıldığı gibi suçu önleme bahanesi altında Çingene karşıtı terör grupları oluşturuluyor. Önce Çek Cumhuriyeti ve şimdi de Bulgaristan'da bir trafik kazası bahane edilerek Çingene karşıtı yürüyüşler tertip ediliyor. Bu yürüyüşlerde ırkçı düşüncelerin etkisi altındaki kalabalıklar Çingeneleri sabun yapmaktan bahsedebiliyorlar. İnsanlarımız Balkan coğrafyasının neredeyse her bölgesinde gözü dönmüş ırkçılığın hedefi durumunda!

"İlk Adım: Teşhis" Nasıl Okunmalı

Çingeneyiz.org ailesi olarak 6 yılı aşan bir süredir toplumumuzun yaralarına merhem sürebilmek, derdine derman olabilmek için canımızı dişimize takmış bir şekilde uğraşıyoruz. Bu süreçte gördüklerimizden, okuduklarımızdan öğrendiğimiz bir şeyler var. Bunları başkalarının da öğrenmesi, bizim bıraktığımız yerden onların devam etmeleri için öncelikle "Çingenelerin Kitabı"nı hazırladık. Geçtiğimiz ay ise hem kitaptaki bilgileri özetleyen hem de sorunlarımızın kökleri binlerce yıl öncesine uzanan nedenlerini ortaya koyan "İlk Adım: Teşhis" isimli broşürümüzü yayınladık. Okuyacağınız bu yazı broşürümüzün daha iyi anlaşılmasına bir katkı olması için yazılıyor.

Nerede Hata Yapıyoruz

Nerede hata yapıyoruz? Türkiye'de sayısı 100'ü aşan Roman derneği kuruldu. 10'a yakın farklı federasyon Roman derneklerini bünyesinde topluyor. Kimi federasyon yöneticileri konfederasyon çatısı altında biraraya gelmeyi tartışıyor. Dünyada ise Çingeneler yararına yapıldığı söylenen bu çalışmaların tarihi ve yaygınlığı Türkiye'ye göre çok daha eskiye uzanıyor. 1971 yılında yapılan 1. Dünya Çingeneler Kongresi bir milattı. 40 yıldır Avrupa'nın çeşitli yerlerindeki Roman Çingenelerini temsil iddiasındaki kurum ve kuruluşlar ciddi bütçelerle çok sayıda proje yaptılar. Sonuç? Toplumumuzu hedefleyen önyargılar ve önyargıların insanlarımızı derin bir yoksulluğa mahkum ettiği gerçeği hiç değişmedi. Balkanlarda ırkçı terörün Çingeneleri hedef alarak yükseldiğini hatırlarsak durumun belli açılardan daha da kötüye gittiğini söylemek bile mümkün.